Του κ. Ιωάννη Ρόκα,Ομ. Καθηγητή του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών
1. Η ασφάλιση αστικής ευθύνης πρέπει να είναι σύμφωνη και με τις διατάξεις του βασικού
νόμου 2496/1997 για την Ασφαλιστική σύμβαση (ΑσφΝ) ώστε να γεννάται στον
ασφαλισμένο δικαίωμα να ζητήσει ασφαλιστική αποζημίωση και αντίστοιχη υποχρέωση
στην Ασφαλιστική Επιχείρηση (ΑσφΕ) να την καταβάλει. Επίσης, για να υπάρξει κίνδυνος ένα
πρόσωπο (ή επιχείρηση) να υπέχει αποζημιωτική αστική ευθύνη έναντι του ζημιωθέντα,
πρέπει τούτο να προκύπτει από νομοθετικές διατάξεις περί αστικής ευθύνης, ώστε να
μπορεί ο ζημιωθείς, βασιζόμενος σε αυτές, να προβάλει αξίωση αποζημίωσης κατά του
ασφαλισμένου. Το πότε είναι σύμφωνη με το νόμο η ασφάλιση και πότε ο ασφαλισμένος
κινδυνεύει πράγματι να υπέχει αποζημιωτική ευθύνη έναντι του ζημιωθέντος τρίτου είναι
αναγκαία γνώση που θα πρέπει να υφίσταται τόσο κατά την διαδικασία προώθησης και
πώλησης του ασφαλιστικού προϊόντος, όσο και κατά την διαμόρφωσή του· ιδιαίτερα όταν
ο ασφαλιστικός κίνδυνος που μεταφέρεται στον ασφαλιστή, είναι κίνδυνος επαγγελματικής
αποζημιωτικής ευθύνης, αφού τόσο το αν συντρέχει ευθύνη όσο και το αν ο ζημιωθείς έχει
αποζημιωτική αξίωση είναι θέματα που απαιτούν υπαγωγή των πραγματικών
περιστατικών στο νόμο.
Η επαγγελματική αστική ευθύνη έχει δυναμική που οφείλεται στην προοδευτική
συνειδητοποίηση και ευαισθητοποίηση των συναλλασσόμενων με εμπορικές επιχειρήσεις
και κυρίως των καταναλωτών υπηρεσιών ή προϊόντων αυτών, των δικαιωμάτων που τους
παρέχει η νομοθεσία προς προβολή αξίωσης αποζημίωσης, για λάθη ή παραλείψεις των
παρόχων των προϊόντων / υπηρεσιών που αγόρασαν – αποζημίωσης που πολλές φορές
έως σήμερα δεν προέβαλαν, επειδή δεν γνώριζαν ότι μπορούσαν. Όπως είναι, δε, γνωστό,
η νομοθεσία δεν παρέχει από μόνη της προστασία χωρίς την γνώση των διατάξεων αυτής
αλλά και την ενδεχόμενη σύμπραξη νομικού συμβούλου που καθιστά τη δημιουργία σωστής
κρίσης και στάθμισης για το κατά πόσο μία απαίτηση είναι εύλογο να επιδιωχθεί. Το βέβαιο
είναι ότι υπάρχει ευρύ πεδίο θεμελίωσης αξιώσεων αποζημίωσης για πλημμελείς ενέργειες,
το οποίο δεν έχει καλλιεργηθεί ικανοποιητικά, αλλά βρισκόμαστε σε σωστή κατεύθυνση. Ο
επαγγελματίας λοιπόν πρέπει να γνωρίζει τουλάχιστον την τάξη μεγέθους των κινδύνων
επαγγελματικής ευθύνης που διατρέχει και της έκτασης των οικονομικών της συνεπειών,
έχοντας υπόψη την τάση απόδοσης ευθυνών σε περιπτώσεις για τις οποίες στο παρελθόν
δεν προβάλλονταν αξιώσεις αποζημίωσης.
2. Η μεσιτεία ασφαλιστικών συμβάσεων είναι το κατάλληλο μέσο για να ενημερωθεί ο
επιχειρηματίας σχετικά με την παραπάνω σημαντική διάσταση, γιατί η ενημέρωση γίνεται
από μεσίτες, που κατ’ επάγγελμα, μεταξύ άλλων, προβαίνουν σε έρευνα για την αποκάλυψη
αγνώστων ή κρυμμένων επαγγελματικών κινδύνων του υποψήφιου πελάτη, ώστε να
ευρεθεί και προσφερθεί ασφαλιστικό προϊόν κατάλληλο, παρέχον πλήρη κάλυψη του
επαγγελματικού κινδύνου.
3. Η σημασία της επαγγελματικής ασφάλισης για την επαγγελματική υπόσταση του
ασφαλισμένου είναι αυτονόητη, αφού τον ελευθερώνει από τις οικονομικές συνέπειες της
άσκησης βάσιμων αξιώσεων αποζημίωσης τρίτων κατ’ αυτού, οι οποίες βασίζονται σε λάθη
και παραλείψεις του, αλλά και από το κόστος απόκρουσης αβάσιμων αξιώσεων. Με την
ασφάλιση αυτή ο επαγγελματίας, μεταξύ άλλων, πρώτον, απαλλάσσεται, καθ’ όλη την
διάρκεια της κάλυψης, από την αβεβαιότητα ως προς το αν θα υποχρεωθεί σε αποζημίωση
τρίτων εξαιτίας κάποιου λάθους ή παράλειψής του και έτσι μπορεί ελεύθερα να αναλάβει
περισσότερες επιχειρηματικές πρωτοβουλίες και επαγγελματικά ρίσκα, αναγκαία για την
πρόοδο της επιχείρησής του. Δεύτερον, αν πραγματοποιηθεί ο κίνδυνος, απαλλάσσεται από
την υποχρέωση της αποζημίωσης. Τρίτον, η επιχείρησή του, ανάλογα και με το αντικείμενό
της, αποκτά προστιθέμενη αξία και κύρος. Τέταρτον, εκπληροί την συμβατική του
υποχρέωση έναντι ορισμένων φορέων, που θέτουν ως προϋπόθεση αγοράς των υπηρεσιών
του να διαθέτει ο πάροχός τους σε ισχύ ασφάλιση της επαγγελματικής αστικής του ευθύνης.
Πέμπτον, η κάλυψη επαγγελματικής αστικής ευθύνης, σε πολλές περιπτώσεις, έχει ως
πρωταρχικό σκοπό την εξασφάλιση της αποζημίωσης ζημιωθέντων από ορισμένα είδη
επαγγελματιών των οποίων η δραστηριότητα, κατά την κρίση του νομοθέτη, ενέχει
αυξημένο κίνδυνο ζημιών των πελατών τους ή τρίτων. Ο λόγος της εισαγωγής ασφαλίσεων
επαγγελματικής αστικής ευθύνης είναι η προστασία του τρίτου, άσχετα αν η ασφάλιση δρα
και επ’ ωφελεία του επαγγελματία, όπως άλλωστε κάθε ασφάλιση αστικής ευθύνης.
4. Σήμερα υπάρχουν 62 είδη υποχρεωτικών ασφαλίσεων, που σχεδόν όλες έχουν εισαχθεί
σε εκτέλεση επιταγής ενωσιακών Οδηγιών και αφορούν ασφαλίσεις αστικής ευθύνης, ενώ
πολλές είναι ή έχουν τον χαρακτήρα των ασφαλίσεων επαγγελματικής ευθύνης που
διατίθενται ή θα μπορούσαν να διατίθενται στην αγορά. Όμως ο τρόπος με τον οποίο έχουν
εισαχθεί στο ελληνικό δίκαιο καθιστά, ως επί το πλείστον, δύσκολη μέχρι αδύνατη την
εφαρμογή τους, γιατί δεν προβλέπεται παρά σε ελάχιστες περιπτώσεις δυνατότητα ευθείας
αγωγής του ζημιωθέντα τρίτου κατά του ασφαλιστή αστικής ευθύνης με παράλληλη
απαγόρευση της προβολής έναντι του τρίτου ενστάσεων από την ασφαλιστική σύμβαση, με
αποτέλεσμα να μην εκπληρώνεται ο σκοπός της υποχρεωτικότητας και η υποχρέωση
ασφάλισης να μετατρέπεται κατ’ αποτέλεσμα σε «ευχή ασφάλισης». Ο ΑσφΝ (άρθ. 26 παρ.
1 και 2) προβλέπει πως, όταν η ασφάλιση αστικής ευθύνης είναι κατά νόμο υποχρεωτική, ο
τρίτος ζημιωθείς έχει ευθεία αξίωση κατά του ασφαλιστή αστικής ευθύνης μέχρι το όριο για
το οποίο η ασφάλιση είναι υποχρεωτική και ότι ο ασφαλιστής δεν μπορεί να αντιτάξει κατά
του τρίτου ζημιωθέντα ενστάσεις που απορρέουν από την ασφαλιστική σύμβαση.
Προβλέπει επίσης (παρ. 4) πως με αποφάσεις της εποπτικής Αρχής (Υπ. Εμπορίου την εποχή
της εισαγωγής του ΑσφΝ, που αντιστοιχεί σήμερα στην Τράπεζα της Ελλάδος) μπορεί να
καθορίζονται η υπηρεσία ή το νομικό πρόσωπο που θα δέχονται τις κοινοποιήσεις των
ασφαλιστών για τα γεγονότα που οδηγούν σε άρση ή λήξη της ασφαλιστικής σχέσης, η
διαδικασία ελέγχου τήρησης της υποχρεωτικής ασφάλισης κ.λπ. Προβλέπεται δε ότι τα ως
άνω – μεταξύ των οποίων, προεχόντως, το δικαίωμα ευθείας αγωγής του ζημιωθέντος
τρίτου κατά του ασφαλιστή αστικής ευθύνης του ζημιώσαντος – δεν εφαρμόζονται αν δεν
έχει ορισθεί η υπηρεσία ή το νομικό πρόσωπο. Όμως, τα 29 χρόνια από την θέση σε ισχύ
του ΑσφΝ, η Πολιτεία δεν έκανε χρήση αυτής της ευχέρειας που της δίδει ο νόμος, με
αποτέλεσμα να εισάγεται έκτοτε μία σειρά νέων υποχρεωτικών επαγγελματικών
ασφαλίσεων, των οποίων δεν κάνει παρά ιδιαίτερα περιορισμένη χρήση η αγορά.
Το άρθρο δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Broker’s Time στο τεύχος 84, Απρίλιος – Ιούνιος 2026.