Το πλήρες κείμενο της σύντομης ομιλίας που έκανε ο ιδρυτής της Εταιρίας μας, Ιωάννης Ρόκας στο Επετειακό Συνέδριο για τα 50 χρόνια του Επικουρικού Κεφαλαίου Ασφάλισης Αυτοκινήτων (ΕΚ) την 12 Μαΐου 2026, με θέμα «Προστατεύοντας τους πολίτες και ενισχύοντας την ασφαλισμένη οδήγηση»
- Το μέσο επίτευξής του είναι
Α η πρόληψη του τροχαίου και
Β η εγγύηση της άμεσης & πλήρους καταβολής της αποζημίωσης που δικαιούται ο ζημιωθείς στο τροχαίο, η οποία επιτυγχάνεται με την νομοθέτηση αστικής ευθύνης άνευ πταίσματος και υποχρεωτικής ασφάλισης. Το εύρος της εγγυημένης αποζημίωσης που δικαιούται ο ζημιωθείς καθορίζεται εξελικτικά, κυρίως από τις κοινωνικοπολιτικές αντιλήψεις που διαμορφώνουν το διαρκώς μεταβαλλόμενο νομοθετικό πλαίσιο.
Ο σκοπός της άμεσης & πλήρους αποζημίωσης δεν μπορεί να ικανοποιηθεί χωρίς το ΕΚ, λόγω της παθολογίας που παρουσιάζει τόσο το σύστημα της αστικής ευθύνης – όταν το ζημιογόνο όχημα είναι άγνωστο – όσο και το σύστημα της ασφάλισης – όταν το όχημα είναι ανασφάλιστο, αλλά και το σύστημα διακυβέρνησης της ασφαλιστικής επιχείρησης και ασφαλιστικής εποπτείας – όταν η ασφαλιστική εταιρία του ζημιώσαντος ήταν αφερέγγυα. Το ΕΚ καλύπτει τα κενά που αφήνει το σύστημα που βασίζεται στην αστική ευθύνη και στην ασφαλιστική κάλυψη της ευθύνης αυτής.
- Για πρώτη φορά, με τη νέα Οδηγία ασφάλισης αυτοκινήτων 2021/2118 που συμπληρώνει την πάντα ισχύουσα 2009/103, εισάγεται σε ευρωπαϊκό επίπεδο ίδιος νόμιμος λόγος ευθύνης των Εγγυητικών Κεφαλαίων των Κρατών-μελών – όπως και του ΕΚ – όπου εδρεύει η αφερέγγυα ασφαλιστική επιχείρηση, απ’ ευθείας έναντι των ζημιωθέντων, προς άμεση και πλήρη αποζημίωσή τους. Η ευθύνη του ΕΚ επί αφερεγγυότητας καλύπτει τέσσερις περιπτώσεις : α) ατύχημα που έγινε στην Ελλάδα από οδηγό ασφαλισμένο σε αφερέγγυα ασφαλιστική επιχείρηση με έδρα στην Ελλάδα, β) ατύχημα που έγινε στην Ελλάδα από οδηγό ασφαλισμένο σε αφερέγγυα ασφαλιστική με έδρα σε άλλο Κράτος – μέλος, γ) ατύχημα που έγινε σε άλλο Κράτος – μέλος από ασφαλισμένο σε αφερέγγυα ασφαλιστική με έδρα στην Ελλάδα, δ) ατύχημα που έγινε σε άλλο Κράτος – μέλος από ασφαλισμένο σε αφερέγγυα ασφαλιστική με έδρα σε άλλο Κράτος μέλος (εφόσον, εννοείται, ο ζημιωθείς έχει ως τόπο συνήθους διαμονής του την Ελλάδα). Ικανοποιείται έτσι η επιταγή του ενωσιακού δικαίου προς ταχεία και πλήρη ικανοποίηση του ζημιωθέντα σε τροχαίο ατύχημα, ισότιμα και χωρίς διάκριση ως προς την έδρα της ασφαλιστικής επιχείρησης του ζημιογόνου οχήματος ή του Κράτους – μέλους όπου συνέβη το ατύχημα. Όμως, η πρόβλεψη της Οδηγίας να αποστέλλει το ΕΚ, εντός τριών μηνών από την παραλαβή της αίτησης αποζημίωσης του αιτούντα προς αυτό, αιτιολογημένη προσφορά ή αιτιολογημένη άρνηση, ενσωματώθηκε με το ν. 5113/2024 κατά τρόπο που την καθιστά ανεφάρμοστη. Τούτο διότι, πρώτον, ο νόμος προβλέπει ότι το ΕΚ θα πρέπει να αποστείλει στον εκκαθαριστή της αφερέγγυας ασφαλιστικής, την αίτηση αποζημίωσης που παρέβαλε, ο οποίος εκκαθαριστής θα πρέπει, εντός προθεσμίας 30 ημερών, να αποστείλει στο ΕΚ την τοποθέτησή του ως προς το αν δέχεται την αίτηση και να τη συνοδεύει από αιτιολογημένη προσφορά αποζημίωσης ή απόρριψη της αίτησης αποζημίωσης· ακολούθως, το ΕΚ θα πρέπει να αποστείλει προσφορά αποζημίωσης ή απόρριψη της αίτησης αποζημίωσης προς τον αιτούντα εντός συνολικά 3 μηνών από την παραλαβή της αίτησης αποζημίωσης εκ μέρους του ΕΚ. Δεύτερον, γιατί ο ν. 5113/2024 προβλέπει σε όλα τα σημεία των ως άνω νέων ρυθμίσεων, επιφύλαξη να τηρείται η διαδικασία του άρθρου 242 παρ. 3 ν. 4364/2016, που είναι διαδικασία της εκκαθάρισης. Τούτο σημαίνει αναμονή (έως) 30 ημερών από το διορισμό του εκκαθαριστή έως την πρόσκλησή του προς τους δικαιούχους απαιτήσεων προς αναγγελία αυτών, πλέον τριών εβδομάδων κατά τις οποίες επαναλαμβάνεται η δημοσίευση της σχετικής πρόσκλησης, πλέον 4 μηνών από την τελευταία δημοσίευση για την αναγγελία των απαιτήσεων, πλέον 15 ημερών, μετά την πάροδο των οποίων αρχίζει η διαδικασία της επαλήθευσης που «ολοκληρώνεται το συντομότερο δυνατόν», πλέον 2 μηνών για ανάρτηση της κατάστασης δικαιούχων «απαιτήσεων από ασφάλιση», πλέον τριών εβδομάδων κατά τις οποίες η κατάσταση δημοσιεύεται σε εφημερίδες, πλέον 45 ημερών από την τελευταία δημοσίευση προς υποβολή αντιρρήσεων κατά της κατάστασης. Έτσι, αν ακολουθήσουμε την επιφύλαξη, αναγκαία καταργείται η τρίμηνη προθεσμία απάντησης στην αίτηση αποζημίωσης του ζημιωθέντα τρίτου, ενώ αν ακολουθήσουμε την τρίμηνη προθεσμία, καταργείται η επιφύλαξη. Αντιμετωπίζονται, δηλαδή, οι ζημιωθέντες τρίτοι από τον νόμο της μεταφοράς της Οδηγίας, όπως οι λοιποί πιστωτές της αφερέγγυας ασφαλιστικής επιχείρησης, παρότι δεν ικανοποιούνται, όπως αυτοί, από ό,τι τυχόν απομείνει από το προϊόν της εκκαθάρισης, αλλά αποκλειστικά από την περιουσία του ΕΚ που καταβάλει σε αυτούς, ό,τι θα δικαιούντο αν δεν είχε κηρυχθεί η ασφαλιστική επιχείρηση σε ασφαλιστική εκκαθάριση.
- Η Οδηγία και ο εθνικός νόμος έχουν αυστηροποιήσει τις κυρώσεις κατά των παραβατών της υποχρέωσης ασφάλισης, ώστε να μην επιβαρύνεται το ΕΚ με αποζημιώσεις τρίτων ζημιωθέντων από ανασφάλιστα οχήματα, άλλως να περιορίζεται η ευθύνη του. Τούτο δικαιολογείται παρόλο που το ΕΚ είναι ν.π. ιδιωτικού δικαίου, γιατί είναι μη εμπορική επιχείρηση, που επιτελεί κοινωνικό σκοπό, όπως γίνεται δεκτό από τον Άρειο Πάγο και σε άλλα εθνικά δίκαια, όπως στη Γαλλία όπου το Γαλλικό Ακυρωτικό έχει κρίνει ότι ο αντίστοιχος του ΕΚ οργανισμός (Fonds de Garantie des Assurances Obligatoires de dommages) εξυπηρετεί το δημόσιο συμφέρον.
- Στο όχι απώτερο μέλλον αναμένεται η κυκλοφορία «πλήρως αυτόνομων» οχημάτων [ΑΟ], όπου το όχημα θα οδηγείται χωρίς οδηγό ή χωρίς κατ’ ανάγκη σύμπραξη οδηγού. Με το ισχύον νομικό καθεστώς, ο ζημιωθείς μπορεί να στραφεί κατά του κατόχου/κυρίου του ΑΟ και της ασφαλιστικής εταιρίας που παρέχει κάλυψη αστικής ευθύνης αυτών, καθόσον και στην ασφάλιση ΑΟ θα υπάρχει κάτοχος / κύριος. Η δε ασφαλιστική επιχείρηση που κατέβαλε αποζημίωση στον τρίτο ζημιωθέντα θα μπορεί να στραφεί:
Α. Κατά των «φορέων ΑΟ» που μπορεί να είναι διάφορα πρόσωπα, με βάση την νέα Οδηγία για τα ελαττωματικά προϊόντα που εισάγει αυστηρή ευθύνη και συγκεκριμένα κατά [1] του κατασκευαστή ή πάροχου του ΑΟ, αλλά και [2] των παρόχων ψηφιακών τεχνολογιών, [3] δημιουργών συστημάτων ΤΝ συμπεριλαμβανομένων και [4] φορέων συστημάτων πλοήγησης και [5] λογισμικού, στα οποία βασίζεται το AO και επηρεάζουν την ασφάλεια στην οδήγησή του. Αντικατάσταση της κατά της ασφαλιστικής επιχείρησης ευθείας αγωγής με ευθεία αγωγή κατά των υπαιτίων με βάση την Οδηγία για τα ελαττωματικά προϊόντα, δεν πρέπει να γίνει αποδεκτή τόσο χάριν απλοποίησης και μη αλλαγής του σημερινού καθεστώτος, με εισαγωγή περιττής διακεκριμένης ρύθμισης, όσο και γιατί η Οδηγία δεν είναι ισοδυνάμου αποτελέσματος με την ευθεία αγωγή κατά του κατόχου· ή
Β. Κατά του χειριστή του ΑΟ ήτοι του προσώπου που [1] έδωσε λαθεμένες / παράνομες εντολές ή [2] είχε δώσει δεδομένα στο ΑΟ κατά παράβαση των οδηγιών του κατασκευαστή / φορέα ΑΟ ή δεν είχε ακολουθήσει υποδείξεις/προειδοποιήσεις του κατασκευαστή / προμηθευτή του ΑΟ. Ο χειριστής του ΑΟ δεν πρέπει να έχει αντικειμενική ευθύνη, η δε έκταση της ευθύνης του δεν πρέπει να ισούται με την απεριόριστη ευθύνη που έχει ο κάτοχος μη αυτόνομου ή ετερόνομου οχήματος [ΕΟ], αλλά να είναι ανάλογη με την υποκειμενική ευθύνη του στην πρόκληση της ζημιάς.
Συνεπώς, παραμένει το σημερινό καθεστώς της αποζημίωσης του τρίτου ζημιωθέντα όταν το όχημα που προκάλεσε το ατύχημα ήταν ΑΟ, όμως στο κόστος της ασφάλισης θα πρέπει να συμμετάσχει και ο κατασκευαστής του. Τούτο γιατί στα ΕΟ, τα ατυχήματα που οφείλονται σε ελάττωμα του οχήματος, σύμφωνα με στατιστικές που αναρτιούνται στο διαδίκτυο, καταλαμβάνουν μόνο το 1% αποδιδόμενα σε ποσοστό άνω του 70% σε ανθρώπινο λάθος, ενώ στα ΑΟ ισχύει σχεδόν το αντίστροφο, με τον παράγοντα ελαττώματος του οχήματος και του ηλεκτρονικού του συστήματος, που συνεπάγεται ευθύνη του κατασκευαστή, να καταλαμβάνουν άνω του 80% των ατυχημάτων (εννοείται, σε χώρες που επιτρέπεται ήδη η κυκλοφορία των ΑΟ). Σε αυτές τις περιπτώσεις παραμένει και η ευθύνη του ΕΚ, αλλά περιορισμένη, αφού άγνωστα και ανασφάλιστα ΑΟ προφανώς θα υπάρχουν πολύ λιγότερα.
Αποτελεί, επομένως, ο θεσμός του ΕΕ την πιο έντονη έκφανση του κοινωνικού ρόλου που έχει ανατεθεί στην ιδιωτική ασφάλιση τόσο από τη Χώρα μας όσο και από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Μέσω των εισφορών της αγοράς ασφάλισης ευθύνης από ατυχήματα αυτοκινήτων καλύπτονται τα κενά που αφήνει το σύστημα της αυστηρής αστικής ευθύνης και της υποχρεωτικής ασφάλισης, ώστε ο ζημιωθείς να αποζημιώνεται πάντοτε άμεσα και πλήρως για ό,τι δικαιούται.
Ωστόσο, η άρτια θέσπιση και εφαρμογή του συστήματος αποζημίωσης των ζημιωθέντων σε τροχαία ατυχήματα βρίσκεται σε αντίθεση με την εφαρμογή ενός αποτελεσματικού συστήματος πρόληψης τροχαίων ατυχημάτων, καθώς τα τροχαία εξακολουθούν να αντιμετωπίζονται σε μεγάλο βαθμό ως “κανονικότητα”, με στόχο τη μείωση και όχι την εξάλειψή τους.